De winters in Åre in Zweden zijn lang en koud. Toch werken Isak Stålenhag en zijn collega’s van Åre Timmerhus het hele jaar buiten aan het maken van massief houten huizen. Daarvoor is het noodzakelijk om juist gekleed te gaan.

Het werken met hout zorgde ervoor dat Isak Stålenhag begon aan een carrière als timmerman. Maar als stagiaire bij een groot bouwbedrijf in Stockholm ontdekte hij al gauw dat hij nauwelijks hout aanraakte.

“We werkten voornamelijk met beton, staal en pleister. Alleen de boeiboorden en deurkozijnen waren van hout,” vertelt hij.

Een huis dat eeuwen blijft staan

Isak overdacht zijn alternatieven en besloot zich te richten op het traditionele timmermansvak. Hij liet de grote stad achter zich en volgde een cursus in de kunst van het maken van massief houten huizen.

Sinds 2004 heeft hij zijn eigen bedrijf, Åre Timmerhus, dat geheel gewijd is aan het traditionele ambacht van timmerwerk.

“We bouwen en renoveren met technieken waarvan we weten dat ze al in de 12e eeuw in Zweden gebruikt werden,” vertelt hij. Veel van de huizen die hij heeft gerenoveerd komen uit de 18e eeuw, en in enkele gevallen zelfs nog uit de 17e eeuw.

“Het mooie van oude bouwtechnieken is dat ze, waar ter wereld je ook bent, gedurende lange tijd zijn verfijnd om te passen bij de geografie en het klimaat van elke plek.”

Nieuwe huizen met oude technieken

Terwijl we praten zijn Isak en zijn collega’s bezig aan de bouw van een groot nieuw huis van in totaal 180 vierkante meter. De klant heeft uitdrukkelijk gevraagd om een nieuw huis dat ecologisch is, vrij van chemicaliën en gemaakt van fantastisch materiaal.

“Wij bouwen het zoals huizen honderd jaar geleden werden gebouwd. Alle muren zijn van massief hout, met houten gevelplanken aan de buitenkant. De isolatie is gemaakt van schuimglas, een soort gerecycled glas dat precies op leca-blokken lijkt. Verder gebruiken we alleen hout, steen en klei,” legt Isak uit.

Het huis wordt gebouwd en afgebroken

Het opbouwen van een massief houten huis op de uiteindelijke bestemming duurt drie dagen. Maar het wordt vooraf gegaan door lange voorbereidingen binnenshuis.

De zorgvuldig geselecteerde boomstammen van langzaam groeiende dennenbomen worden eerst aan twee kanten vlak gezaagd. Elke stam wordt aangepast voor een specifieke plaats en zorgvuldig gemarkeerd met een getal. Stam voor stam wordt het huis binnen in een grote stal opgebouwd.

Wanneer het klaar is, wordt het afgebroken en deel voor deel op een vrachtwagen geladen en naar de bouwlocatie gereden. 

“Wanneer de muren staan en het dak zit erop, is het huis min of meer af. Het gewicht van het dak drukt de stammen op elkaar en zorgt voor dichte, dikke muren die eigenlijk helemaal geen extra isolatie nodig hebben.

"Wat goed is voor de ecologie, is goed voor de economie”

Goede ecologie is goede economie

De stammenconstructie zorgt voor een stabiel en stevig huis, dat niet te leiden heeft van verzakking en vorstschade zoals bij moderne bouwtechnieken het geval is. De basiskosten voor het bouwen van een traditioneel massief houten huis liggen iets hoger, maar de verwachte levensduur van het huis is veel langer.

“Wij denken dat we hier een punt hebben. De huizen die wij bouwen bevatten geen plastic, ze ademen en ze blijven gezond. En op de lange termijn denken wij dat wat goed is voor de ecologie, ook goed is voor de economie,” meent Isak.

Massief houten huizen in het kort

Een massief houten huis wordt gemaakt van stammen tot 20 cm dik. De stammen worden op elkaar gelegd en op elke hoek met elkaar verbonden in een soort vlechtpatroon. Om de wanden recht te houden en te zorgen dat de stammen niet buigen, worden ze op elkaar verankerd met ronde houten pennen.

Een traditioneel dak met dakpannen van klei zorgt voor een groot gewicht zodat de stammen stevige en winddichte muren vormen. In Zweden worden massief houten huizen traditioneel afgetimmerd met houten latten aan de buitenkant en rood geschilderd.

Voor massief houten huizen worden geen spijkers of schroeven gebruikt. Alles wat nodig is, is een bijl, een zaag en een beitel, hoewel modern elektrisch gereedschap wel tijd bespaart. Vooral de kloofbijl is een belangrijk gereedschap wanneer de stammen en hoekverbindingen gevormd moeten worden.

Uitdagende omstandigheden

In een klimaat waar de temperatuur vaak onder de -30 graden C daalt, zijn goed geconstrueerde huizen nodig, maar ook goede kleding voor de vaklieden die de huizen bouwen.

“Normale winterdagen zijn helemaal niet zo erg. Dan is het mooi en droog. Maar wanneer de temperatuur onder de -30 daalt krijgen we problemen. Wanneer het echt koud is, wordt het staal in ons gereedschap zwak. Wanneer ik de bijl in een keiharde knoest hak, kan de rand breken. Koevoeten en spanners kunnen ook breken”, vertelt Isak.

"Bij extreme kou breken bijlen gewoon"

Handen en voeten blijven moeilijk warm

Een ander probleem bij echt lage temperaturen zijn de handen. Het is een goed idee om een dunne binnenhandschoen in je normale werkhandschoenen te dragen. Volgens Isak stelt dit hem in staat om te werken bij nog eens 10 graden meer kou.

“Maar om bestand te zijn tegen -30 heb je wanten nodig en die maken je onhandig.” En het uitdoen van een licht vochtige want is moeilijk als het koud is.
Isak zorgt ervoor dat hij elke dag 3-4 paar identieke handschoenen meeneemt, zodat hij altijd een droog paar aan kan trekken.

“Hetzelfde geldt voor je voeten. Ik draag een dunne wollen sok als eerste laag op mijn huid en daar overheen een dikkere sok, die ik elke pauze vervang. Veiligheidsschoenen met stalen neuzen zijn problematisch omdat het staal je schoenen afkoelt en je tenen koud maken.”

De kunst van goed gekleed gaan

Om warm te blijven, kleedt Isak zich in laagjes.

“Op mijn huid draag ik een wollen base layer. Ook als het echt koud is, transpireer je veel. Wol is speciaal omdat het vocht wegleidt, en wel blijft verwarmen ondanks het feit dat het licht vochtig is,” vertelt Isak.

Over zijn base layer draagt Isak een normale werkbroek. Voor zijn bovenlijf draagt hij een verwarmende tussenlaag over het wollen base layer shirt heen. Soms voegt hij een gevoerde bodywarmer toe met daaroverheen een shelljack.

“Ik ben van nature warm. Alleen wanneer het regent, draag ik een shelllaag over mijn broek. Maar ik draag wel graag een jack. Het is belangrijk dat het shelljack ruimte biedt aan de kleding die ik eronder draag. En een hoge kraag is belangrijk om mijn nek te beschermen. Als het mogelijk is wil ik graag een base layer met een col.”

“Wol is duurder, maar ik wil niets anders.”

Niets is zo goed als echte wol 

Door de jaren heen heeft Isak één ding geleerd: wol is van een klasse apart. Dat geldt voor zowel warmte, vochttransport als frisheid.

“Wol is duurder, maar ik wil niets anders. Een voordeel is dat het fris blijft, niet gaat ruiken en niet zo vaak gewassen hoeft te worden,” meent Isak.

Ontmoet de mannen van Åre Timmerhus

  • Naam: Isak Stålenhag
    Leeftijd: 38
    Woont: Offerdal, Jämtland, Zweden
    Werk: Oprichter en eigenaar van Åre Timmerhus

  • Naam: Olle Nyberg
    Leeftijd: 36
    Woont: Valne, Jämtland, Zweden
    Werk: Bouwen van massief houten huizen

  • Naam: Robert Lindberg
    Leeftijd: 51
    Woont: Krokom, Jämtland, Zweden
    Werk: Bouwen van massief houten huizen

  • Naam: Linus Persson
    Leeftijd: 27
    Woont: Offerdal, Jämtland, Zweden
    Werk: Directeur en bouwer van massief houten huizen

Ontdek meer ↓

Vraag het ons